Miel Swillens: islam verdeelt vrijzinnigen

[Els]

http://www.rorate.com/nws.php?id=50191

Geplaatst door Theo Borgermans op donderdag 6 november 2008 om 00:05u (Bron: TERTIO)
ANTWERPEN (RKnieuws.net) - De hype over God als misvatting van Richard Dawkins kan de indruk wekken dat alles goed gaat met het atheïsme. Maar de werkelijkheid is anders, meent Miel Swillens.

Bij de militante vrijzinnigheid heersen frustratie en onzekerheid. De reden is niet ver te zoeken. Door de globalisering drong het besef door dat de secularisering van Europa een uitzondering vormt. De wereld, herontdekt men, is overwegend godsdienstig. Maar ook in Europa is er wat aan het bewegen. Dat is toe te schrijven aan de islam die zijn plaats opeist en tegemoetkomingen verwacht van de overheid. In zijn spoor, zo wordt gevreesd, zullen anderen volgen. Kijk naar Nederland, waar de ‘fundamentalistische’ ChristenUnie deelneemt aan de regering.

De godsdienst die langs de voordeur het huis was uitgewerkt, sluipt langs de achterdeur weer naar binnen. De vrees bestaat dat hij weldra ook de voordeur zal forceren. Dat zal dan het werk zijn van de islam. En net tegenover de islam vindt het ‘vrijzinnige kamp’ geen eensgezinde houding.

Over die gang van zaken maakt boegbeeld Etienne Vermeersch (foto) zich al langer zorgen. De welbespraakte moraalfilosoof vertegenwoordigt het klassieke atheïsme, geworteld in het rationalisme van de verlichting. Bekend is zijn polemiek met de tegenstanders van een hoofddoekenverbod. Met lede ogen moet de overtuigde atheïst aanzien hoe het intellectuele establishment heeft ingezet op ‘appeasement’ en daarvoor zelfs bereid is het seculiere karakter van de staat in twijfel te trekken. Zelfs bij de georganiseerde vrijzinnigheid is van enige beginselvastheid in de confrontatie met de islam geen sprake. Kenmerkend daarvoor is de houding van de voorzitter van de Humanistisch-vrijzinnige vereniging (HVV), Rik Pinxten. Deze Gentse hoogleraar culturele antropologie hangt het cultuurrelativisme aan en is tegenstander van een hoofddoekenverbod. Voor Pinxten is Vermeersch een ‘verlichtingsfundamentalist’. Zelf promoot hij een vage fusiecultuur die moet groeien uit de culturele en etnische diversiteit van onze samenleving. Waardeoordelen zijn daarbij een uiting van westerse arrogantie.

Kortom, de vrijzinnigheid is diep verdeeld. Gemakshalve kunnen we spreken van een strekking-Vermeersch en een strekking-Pinxten. Maar de meesten volgen toch Pinxten en het trendy cultuurrelativisme. Zij combineren afkeer van het christendom met steun en sympathie voor de islam, gepercipieerd als de godsdienst van de underdog. Ook over de maatschappelijke rol van de godsdienst is er geen eensgezindheid. Voor Vermeersch en de traditionele atheïsten moet de godsdienst zo veel mogelijk uit de publieke ruimte worden gebannen. Godsdienst is een privézaak en kan best zo weinig mogelijk zichtbaar zijn. Pinxten en de nieuwerwetse ‘rekkelijken’ pleiten voor ‘actief pluralisme’. Zij willen dat elke religieuze identiteit zich publiekelijk manifesteert en dat de godsdiensten actief deelnemen aan het maatschappelijke leven.

Toch lijkt hun actief pluralisme vooral op de maat van de islam gesneden. Bij de katholieken is de secularisering van de geesten te ver gevorderd om nog een dergelijke rol te ambiëren. Ook beschikt de kerk niet langer over de middelen en de mankracht om die rol waar te maken. Wat de meeste vrijzinnigen tot elke prijs willen vermijden, is een conflict met de islam. Maar betekent dat ook dat ze de strijdbijl hebben begraven met de kerk en het christendom? Helemaal niet. Kritiek op de kerk, de paus en de katholieken steekt voortdurend de kop op. Het katholicisme wordt nog altijd gezien als een obstakel voor vrije seksualiteitsbeleving en complete zelfbeschikking voor abortus en euthanasie. Over dat conflict kan een verdeelde vrijzinnigheid haar eenheid herwinnen. Is dat de reden waarom Dirk Verhofstadt meent de oude controverse over paus Pius XII te moeten oprakelen?

Miel Swillens is een Vlaamse columnist en medewerker van het weekblad Tertio. Hij studeerde Germaanse filologie aan de RUG (afstudeerjaar 1966) en is een oud-leraar van het Sint-Jozef-Klein-Seminarie in Sint-Niklaas en schreef in het verleden teksten voor Miek en Roel, zoals Het Verdronken Land Van Saeftinge (1970) en Het Land Van Nod (1970).

[Els]

Kortom, de vrijzinnigheid is diep verdeeld. Gemakshalve kunnen we spreken van een strekking-Vermeersch en een strekking-Pinxten.

Er is wel een en ander op te merken over allerlei stellingen die hier worden opgeworpen, maar ik wou toch vooral reageren op de stelling dat de islam de vrijzinnigen verdeelt.

In tegenstelling tot religies hebben de vrijzinnigen geen heilige waarheid. Het ideaal is dat mensen zelf informatie vergaren, zelf de maatschappij beschouwen, en hun eigen opvattingen en eigen conclusies meedelen, als bijdrage aan het openbare debat dat over alle mogelijk onderwerpen kan worden gevoerd. Wie probeert iemand ergens van te overtuigen, draagt hiervoor zijn eigen argumenten aan. Het is aan anderen om te bepalen of deze argumenten nieuwe facetten toevoegen aan het debat en daardoor het inzicht vergroten, of om het er niet mee eens te zijn en argumenten aanvoeren die een tegengestelde mening onderbouwen.

Vrijzinnigheid is altijd verdeeld, omdat het gaat over de opvattingen van elk individu op zich. Het is niet de bedoeling dat vrijzinnigen zich onderwerpen aan een of andere heilige waarheid der vrijzinnigheid. Het gevaar schuilt nu juist in de mogelijkheid dat iedereen er dezelfde mening op nahoudt en deze niet meer ter discussie stelt.

Wat de meeste vrijzinnigen tot elke prijs willen vermijden, is een conflict met de islam. Maar betekent dat ook dat ze de strijdbijl hebben begraven met de kerk en het christendom? Helemaal niet. Kritiek op de kerk, de paus en de katholieken steekt voortdurend de kop op.

Volgens vrijzinnigen moet je overal kritiek op kunnen hebben. Dat heeft niets te maken met een 'strijdbijl', het betekent alleen dat je actief kijkt naar de ideologie en de invloed hiervan op de praktijk. Dit moet te allen tijde bespreekbaar zijn, ook waar het religie betreft. Het presenteren van de vrije kritiek als 'strijdbijl' impliceert dat er nog altijd gelovigen van mening zijn dat vrije kritiek weliswaar mag bestaan, maar dat deze zich niet over de religie mag uitstrekken. Kritiek op de godsdienst wordt gelijkgesteld aan strijd en militarisme.

Dat is natuurlijk niet zo. Religie is een ideologie die de aanhangers ervan tot een bepaald gedrag probeert te bewegen, en de regels ervan ook over de niet-aanhangers van hun geloof uit te strekken. Een geloof dat invloed heeft op de politiek en de maatschappij moet volledig bespreekbaar zijn, ook wat de negatieve aspecten ervan betreft, net zoals elke politieke of maatschappelijke ideologie. Dat is alles waar het om gaat.

[JanC]

Eerst en vooral een kleine duiding: Tertio is een tijdschrift met een uitgesproken conservatief-katholieke signatuur.
Wat mij opvalt is dat de auteur blijkbaar nog altijd niet begrijpt dat er geen 'atheïstisch kamp' bestaat. Een diepe verdeeldheid in dat kamp is dan ook de grootste nonsens.
Bovendien is de geobserveerde verdeeldheid heel wat kleiner dan gedacht. Zowel de strekking Vermeersch als de strekking Pinxten wensen gewoon dat alle levensbeschouwingen op dezelfde manier worden behandeld. Vermeersch wenst alles dat verwijst naar een religieuze overtuiging zoveel mogelijk naar de privésfeer wordt verwezen. Pinxten vindt dat niet nodig, maar vindt dat alle levensbeschouwingen dezelfde rechten hebben: wil de ene met een groot kruis om de nek achter het loket van de gemeente zitten, dan heeft de ander het recht een hoofddoek of een keppeltje te dragen. Blijkbaar vindt men in de kringen van Tertio dat tweede haast bedreigender voor het christendom: men heeft het erover dat de vrijzinnigheid haat voor het christendom en liefde voor de islam predikt. Nonsens natuurlijk, maar de rechtse katholiek vind het natuurlijk van haat spreken als je vindt dat de islam evenveel rechten moet krijgen als de kerk. De erkenning van de Islam als 'erkende levensbeschouwing' in België is er onder andere gekomen omdat vrijzinnige politici dit gesteund hebben, niet uit liefde voor de Islam, maar omdat zo ook het humanisme als erkende levensbeschouwing kon erkend worden.
Even ter verduidelijking: als ik mij tot een van de voornoemde strekkingen zou moeten bekennen is dat de strekking Vermeersch.

[Els]

Bedankt Jan, ik kende Tertio niet, maar heb het net eens bekeken. Jammer is het meeste niet te lezen omdat je eerst moet registreren.
Het valt ook op dat hier wordt gezegd dat de vrijzinnigen alleen maar klagen over het christendom maar zoete broodjes bakken met de islam, terwijl je in islamitische communities nou juist weer de klacht hoort dat het 'altijd over de islam' gaat en nooit over het christendom.

Beide groepen hebben een blinde vlek voor de openheid van de vrije kritiek, en nemen vooral kritiek op hun eigen groep waar. Ze hebben geen enkel oog voor de kritiek op het democratisch systeem, de secularisering, politieke partijen, politici, stromingen als liberalisme, kapitalisme, vrouwen, homo's, feminisme, socialisme, atheisme etc.
Zij hadden zichzelf historisch nou juist voor kritiek afgeschermd door er zware straffen op te stellen, en kunnen nog steeds niet verwerken dat je tegenwoordig ook kritiek op godsdiensten en de goden mag hebben.

Dergelijke groepen wijzen ook op de 'christenvervolgingen' en de 'islamofobie' in de hele wereld, maar ze hebben geen enkel ook voor 'mensenrechtenschendingen' in het algemeen. Alleen hun eigen groep doet ertoe.

[RdM]

vanuit het "wij tegen de anderen" gevoel dat in meeste religies hoogtij viert is het dan ook moeilijk om open te staan voor de mogelijkheid kritisch t.o.v. alles te blijven en dus ook kritisch te blijven tegenover jezelf en je "gelijkgestemde".

Het feit dat godsdienst zo'n succesvol middel is om een visie of overtuiging op te leggen zorgt er meteen ook voor dat de aanhangers veel meer als één hecht blok naar buiten kunnen treden.
om het wat karikaturaal voor te stellen: de boodschap "allen voor één waarheid, één waarheid voor allen!" zal toch makkelijker mobiliseren dan "iedereen met een eigen mening, volg mij!"