Hallo Judith,
Ik vind het een moeilijke vraag, maar ik heb toch geprobeerd een zo goed mogelijk antwoord te geven. Het is wel persoonlijk, ik kan niet voor anderen spreken.
Welke vragen spelen een rol in het rouwproces? (Denk aan: "waarom?" etc.)
'Waarom' is een vraag die ik niet begrijp. Als iemand zelfmoord pleegt of wordt vermoord kan ik die vraag wel stellen, maar verder begrijp ik de waaromvraag niet. Soms vraag je het misschien uit boosheid, maar je weet dat er geen 'waarom' is. Je kan iets heel oneerlijk vinden, maar je kan het niet terugdraaien.
Wat je wel af kan vragen is wat de oorzaken zijn van een medische oorzaak of ongeluk. Natuurlijk ga je je afvragen of je iets had kunnen doen om het te voorkomen. Soms is dat zo, soms niet, maar als je het niet zag aankomen blijf je je zulke dingen afvragen.
Ook is er opeens de vraag of je alles wel goed hebt gedaan. Als je tekort bent geschoten, kun je het niet terugdraaien, maar wel kun je de dingen in het vervolg anders aanpakken.
Wat helpt? Wat biedt troost?
Met 'troost' heb ik niks. Het laat me denken aan het sprookje van 'leven na de dood', een leven dat zelfs mooier zou zijn dan het echte leven, en dat zou dan 'troost' bieden. Ik vraag me af waarom het nodig is om mensen iets voor te spiegelen.
De dood is reëel en is meestal niet leuk. Je moet dat niet verzachten met onwaarheid. Waarom zouden we niet toegeven dat we sterfelijk zijn, en dat we dus maar één keer leven? Ik denk dus dat ik eigenlijk geen troost wil, omdat het me het gevoel geeft dat ik voor de gek wordt gehouden.
Ik denk dat sommige gebeurtenissen alleen kunnen slijten met de tijd. Steun heb je misschien nodig van de mensen om je heen, familie, vrienden of collega's. Of misschien hulpverleners, of mensen die in staat zijn onderzoek te doen naar de oorzaken van bepaalde doodsoorzaken en die zo proberen te verminderen.
Herinneringen kunnen wat waard zijn. Een goede verstandhouding met iemand hebben helpt, zodat je niet met een onverwerkte ruzie blijft rondlopen.
Het kan helpen iets te doen. Het helpt mij piano te spelen, omdat ik daarmee mijn gedachten kan focussen.
Ook helpt misschien het idee dat al je vermogens een beetje gaan afnemen als je ouder wordt. Mensen hebben daardoor tegen het einde van hun leven niet meer zo de behoefte om door te gaan, ze vinden het wel mooi. Dat is misschien een geruststelling. Je bent gehecht aan het leven omdat je er de energie voor hebt, en omdat je nog veel wil doen. Maar op een gegeven moment ebt dat weg, je hebt die energie niet meer, en je vindt het minder erg dat het ophoudt.
Iets anders is ook dat sterven op zich misschien minder eng als we denken. Dat blijkt uit ervaringen van mensen die klinisch dood zijn geweest, en bij wie alle functies begonnen uit te vallen. De beschrijving die zij van hun ervaring geven is niet erg beangstigend. Die wetenschap kan verzachtend zijn.
Maar dat geldt natuurlijk niet als iemand sterft aan een ellendige ziekte of een onverwacht ongeluk. In het geval van zo'n ziekte kunnen goede beleiding of euthanasie misschien een uitkomst zijn, hoewel dat niet altijd helpt.
De realiteit is dat we niet eeuwig bestaan. Maar het besef dat je maar één keer leeft, kan ervoor zorgen dat je probeert het leven zo draaglijk mogelijk te maken.
En verandert hun kijk op de wereld of niet, en waarin dan?
Het is misschien vervelend dat je beter beseft hoe tijdelijk alles is als er opeens iemand overlijdt. Voor die tijd denk je dat het leven eeuwig is. Pas daarna begrijp je goed dat je de tijd moet nemen die er is, en dat je sommige dingen niet eeuwig kan uitstellen. Ook begrijp je dan beter dat je over sommige dingen niet zo moet opwinden, omdat ze veel te futiel zijn. Je zou je voor ogen moeten houden dat degenen met wie je een relatie hebt er opeens niet meer kunnen zijn, zodat je niet opeens zit met conflicten of andere nare gevoelens die nooit meer kunnen worden opgelost.
