atheisme.eu

Het toeval reikt de stukjesschrijver soms de helpende hand.

In de discussie over legalisering van hulp bij zelfdoding hoor je vaak zeggen dat de ouderen van nu mondiger zijn geworden en daarom steeds luider durven opkomen voor het recht op een zelfgekozen levenseinde. Wordt hun dat ontzegd, dan nemen zij soms hun toevlucht tot de gruwelijkste vormen van zelfdoding. Er zouden al bejaarden zijn die zichzelf in hun tehuis met spiritus overgieten en in brand steken. (Ik zie dat bij mezelf alweer mislukken omdat ik, druipnat van de spiritus, in de zenuwen vergeten ben waar ik de lucifers gelaten heb.)


Hoe losten de ouderen dat vroeger op, vroeg ik me af, kwamen er toen ook al zulke vormen van zelfdoding voor, of hoorden we er amper over omdat er nog geen Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde bestond?

Terwijl ik vorige week het debat over deze kwestie volgde, keek ik naar de dvd-box Literaire ontmoetingen waar ik inmiddels over geschreven heb. Die bevat ook een interview van de criticus Hans Gomperts met columnist Simon Carmiggelt, live uitgezonden op 14 november 1962. Daarin vraagt Gomperts of Carmiggelt een bepaalde column die typerend is voor zijn werk, wil voorlezen.

Ze hebben dat kennelijk afgesproken, want Carmiggelt pakt meteen de column erbij en begint te lezen, zonder de titel te noemen.

De beginzinnen luiden: „De oude man was bijna onder een bierauto gelopen, maar op het nippertje hadden ze hem teruggesleurd naar de stoep. Daar stònd hij nu – fragiel, witte kabouter, in een oploop van beroepsvoorbijgangers, die allemaal riepen dat zulke stinkauto’s maar ráák reden.”

Het middengedeelte van de column moet ik helaas samenvatten. De bierchauffeur klimt uit de auto en vraagt de oude man naar zijn leeftijd (‘vijfentachtig’) en of „moeder er nog is”.

Nee, hij woont alleen en van de kinderen hoort hij allang niks meer. Dan vraagt de chauffeur terwijl de omstanders hem nog uitjouwen: „Waarom keek jij niet uit?” De oude staart naar de grond en de chauffeur vraagt door: „Als je nou zó oud bent. En je mag nog alles eten en drinken, dan heb je toch niks te mopperen? (…) Da’s toch een mooi leven…?”

Dan volgt het slot. „Eindelijk hief de grijsaard het hoofd op. Bijna verlegen keek hij de bierman aan en sprak: ‘Ach, ’t wordt zo vervelend…’ Verpletterd gingen we uiteen. Alleen de chauffeur had iets triomfantelijks in de manier waarop hij zijn wegkasteel beklom. De oude man bleef nog geruime tijd nadenkend aan de stoeprand staan. Toen stak hij moedeloos over.”

Na enig zoeken kon ik dit ten onrechte vergeten stukje proza van Carmiggelt vinden. Het staat in de bundel Louter leugens en is het tweede deel van het drieluik ‘Een toontje lager’. Die bundel dateert nota bene van 1951. Toen al schreef Carmiggelt een stukje dat nu naadloos bij de discussie over hulp bij zelfdoding aansluit. Zou hij dit voorval zelf hebben meegemaakt? Dat hoeft niet, maar ik neem wel aan dat hem iets dergelijks is verteld.

Gomperts vond het een schitterend verhaaltje en noemde de chauffeur „een soort hogere macht die inzicht heeft in de ziel van die man.”

Carmiggelt glimlachte. Eigenlijk was hij zelf als schrijver die hogere macht geweest.

Raúl schreef:Pardon, naar mijn weten ging het toch voornamelijk om bejaarden die juist veel te veel zorg genieten, daar zij vaak dood en doodziek zijn en met tig infusen en pepmiddelen van ellende aan elkaar hangen en worden gehouden.

Raúl schreef:Ik heb zowel mijn oma als mijn opa die weg af zien gaan, veel pijn en moeite, en ze werden kóstte wat kost in leven gehouden. Dan denk ik; laat ze lekker gaan.

Ben schreef:Voor de goede orde, Els, niet alle bejaarden die het leven beu zijn zijn dat door ontbrekende voorzieningen.

Het is een, vooral ook in christelijke kringen, veel gehanteerd argument: als we maar zorgen voor betere zorg en familie/vrienden op het hart drukken wat meer moeite te doen dan hebben die oudjes die doodswens niet.

Ben schreef:Kijk eens op http://www.uitvrijewil.nu

Een 80-jarige heeft slechte ogen gekregen en kan het allemaal niet goed meer zien. Hij heeft € 600 uitgegeven aan een nieuwe bril en een staaroperatie gehad, maar het heeft niet geholpen. De ziekenverzekering vergoedt dat niet meer en aftrekken van de belasting kan ook niet meer. Een klacht indienen dat het allemaal weggegooid geld is, is veel te ingewikkeld.

Alles wordt digitaal, en de bejaarde kan dit niet meer volgen, en hij kan het ook niet meer lezen. Hij maakte graag dagtochtjes met de trein, maar hij kan niet onthouden hoe hij zijn chipkaart moet vullen, hij vergeet steeds uit te checken, hij kan überhaupt de display niet lezen omdat het te donker is en achter hem staan mensen alweer te dringen om door te lopen, dus hij heeft geen idee wat nog op zijn kaart staat, wat er is afgeschreven en of het uitchecken is gelukt. Iedereen heeft haast en ergert zich aan zijn rustige gangetje.

De dagopvang is wegens bezuinigingen in de AWBZ gesloten. De vrijwilligersvereniging doet geen beroep meer op de ouderen, want die zijn te langzaam en dat wordt niet meer zo op prijs gesteld. Niemand heeft nog tijd tegenwoordig, alles moet snel.
Vroeger kon je in de winkel nog een praatje maken met de groenteboer, maar tegenwoordig in de supermarkt moet het personeel constant werken en mag het geen praatjes meer maken met klanten. Bovendien kennen de mensen je niet meer, je bent bijna overal anoniem.
De kinderen wonen ver weg en komen af en toe, maar er zijn meer dagen die in eenzaamheid worden doorgebracht. Omdat de bejaarde slecht ziet en slecht ter been is valt hij nog wel eens en is hij daar zenuwachtig voor. Ook het schoonmaken lukt niet meer, want daarvoor is hij/zij te stram, ziet niets, ruikt niets. De thuishulp komt wel één keer in de week een half uur langsrennen, maar dat is ook al niet leuk meer, want die mag ook geen tijd nemen voor een praatje en een kopje koffie. Bejaarden zijn kostenposten geworden en zo traag....

De wijk is ook niet altijd meer leuk. Vroeger kon je een praatje maken met de buren, maar het zit nu vol met buitenlanders die geen Nederlands spreken. Je kan ze niet uitnodigen voor een borreltje of een hapje eten, want ze mogen ons eten niet eten. Het kan zelfs nog erger, mannen en vrouwen horen niet bij elkaar, dus je kan niet zomaar gezellig aanwippen.
Bovendien gaan oude en goedkope wijken vaak op de schop, om plaats te maken voor nieuwbouw, waar het leven anoniemer is en waar je niemand kent.

Het bejaardenhuis heeft de bejaarde geen zin in, want daar zitten alleen maar bejaarden, en de zorg is niet altijd optimaal. Ook word je vaak betutteld.

Els schreef:Maar misschien is het beter als ik eens ga inventariseren om me heen hoe ouderen er tegenover staan. Ik zal eens kijken of ik een ingang kan vinden.

Is misschien nuttig, maar als de meerderheid van ouderen geen behoefte heeft aan de voorgestelde regeling moeten dan degenen die dat wel hebben teleurgesteld worden?

Els schreef:Dat niet, maar misschien is het wel een stok achter de deur om allerlei voorzieningen voor bejaarden (weer) toegankelijker te maken, als blijkt dat ze het krom of zelfs bedreigend vinden dat enerzijds op voorzieningen wordt beknibbeld, en als daardoor je leven geen glans meer heeft er altijd nog een pil voor je ligt.

Als al die bejaarden zeggen, ach het valt reuze mee, er wordt genoeg voor ons gedaan en we hebben trouwens geld zat, dan overdrijf ik kennelijk.

Maar als ze klagen dat ze vereenzamen, zich vervelen en nergens terecht kunnen moet daar belastinggeld in worden gestoken.

De ene bejaarde is de andere niet. Waarom over een kam scheren?

k kan hier geen brood van bakken, Els.

Els schreef:Hoezo over één kam scheren? Als alle bejaarden zeggen dat ze geen problemen hebben met de voorzieningen, geen problemen met een leven in isolement én geen problemen met het voorstel voor hulp bij zelfdoding, waarom zou ik me er dan druk over maken?

Els schreef:Ben, kun je misschien een keer rustig tot tien tellen en het gewoon nog een keer op je gemak doorlezen, dan zul je zien dat je het precies omgekeerde leest van wat ik zeg. Je doet net of ik hier reclame zit te maken voor een hulpbijzelfdodingverbod.