De wereld die er nooit kwam, Alex Butterworth

[Els]

Ik zit dit boek nou te lezen. Heel snel gaat het niet, want het staat zo boordevol namen en situaties die ik niet ken dat ik m'n best moet doen om het allemaal op een rijtje te krijgen. Maar spannend is het wel. Het is in feite een geschiedenis van het anarchisme en van de ideeën die de anarchisten hadden. Butterworth schreef het boek nadat in Engeland een minister een parallel begon te trekken tussen het anarchisme van de rond de vorige eeuwwisseling met het islamitisch terrorisme. Dit islamitisch geweld is echter heel anders van aard en heeft een heel ander doel. Maar wat het doel van de anarchisten was weet eigenlijk niemand meer, omdat ze effectief zijn gedemoniseerd en uit de geschiedenis zijn weggeschreven. Toch zijn juist heel veel van hun utopische doelstellingen deel uit gaan maken van het normale waardenstelsel van onze moderne maatschappij (voor zover het door onze EU-waarden nog niet afgebroken is dan ), zoals scholing voor iedereen, het stimuleren van de wetenschap om allerlei maatschappelijke problemen op te lossen, emancipatie en verheffing van het volk etc.

Eigenlijk een must read om eens op te rakelen waar het nou allemaal over ging, en om paraat te reageren als er weer eens iemand begint over het succes van onze 'joods-christelijke samenleving'. Want in dit boek zijn vele voorbeelden te lezen over hoe het streven om het volk los te maken van de heerschappij van kerk en staat ondubbelzinnig en bloedig werd onderdrukt. Nu de kerk geen macht heeft wordt geprobeerd de verworvenheden van de anarchistische bewegingen als religieus gedachtegoed in te palmen, maar de werkelijkheid is natuurlijk dat de geschiedenis een continue elitaire machtstrijd vertoonde om elke vorm van emancipatie en ontwikkeling van het volk de kop in te drukken. In Rusland bijvoorbeeld probeerden wetenschappers na de afschaffing van het lijfeigenschap in de jaren 1860 het volk te onderwijzen, en kennis bij te brengen om ze onafhankelijker te maken. Maar dit werd tegengewerkt door de machthebbers:

Zelfs ten tijde van de veronderstelde liberaliserende hervormingen van 1862 had een edict het onderwijs aan arbeiders kortweg verboden, omdat dit 'het geloof in de christelijke godsdienst en het instituut van persoonlijke eigendom zou kunnen ondermijnen en de arbeidersklassen kon aanzetten tot rebellie'.

Angst voor het volk is vooral een eigenschap van hun onderdrukkers en uitbuiters, iets waar je altijd bij stil moet staan als er weer eens iemand wijst op het 'gevaar' van de 'populisten'.
Veel van deze geschiedenis is vergeten, en de kerk is vooral zo succesvol omdat ze zo goed de geschiedenis en werkelijkheid weten om te draaien in hun voordeel.

Ook interessant in het boek is het conflict tussen de anarchisten en de marxisten en socialisten, die een sterke rol voor de staat hadden weggelegd. De anarchisten zagen de staat juist als het probleem, in welke vorm dan ook.

Het boek geeft veel informatie over de anarchisten en hun tegenstanders, hun motieven en ervaringen, hun ideeën etc., vele historische feiten, de invloed op kunst, literatuur en maatschappij, de hoop die er leefde over een betere wereld.

Wat het vooral inspirerend maakt om te lezen is dat Butterworth blijkbaar sympathie heeft voor de ideeën van de anarchisten. Tegenwoordig is repressie en uitbuiting weer helemaal in de mode, in een nieuw jasje, dus het is hard nodig om energie op te doen uit zo'n boek, in plaats van te verzinken in moedeloze depressies door dat rechtse conservatief-religieuze neoliberalisme van de laatste tijd. Dat wordt zo op de voorgrond gedrukt dat je haast denkt dat er geen progressieve mensen meer zijn. Maar ze zijn er wel, je moet er alleen zelf een beetje naar op zoek.

http://www.athenaeum.nl/recensies/alex-butterworth-the-world-that-never-was
http://www.athenaeum.nl/boek-van-de-nacht/alex-butterworth-wereld-die-er-nooit-kwam
http://www.knack.be/nieuws/boeken/recensies-volwassenen/non-fictie/alex-butterworth-de-wereld-die-er-nooit-kwam/article-1195084483547.htm