Israel betoogt dat de radicaliteit van de verlichting (die uitliep op de Franse Revolutie) vooral is veroorzaakt door de intellectuele omwenteling die plaatshad. Volgens hem hebben historici voor dit aspect te weinig aandacht; zij richten hun aandacht vooral op sociale en materiële factoren. De Franse Revolutie is volgens Israel een verwerkelijking van het gedachtegoed van de ”filosofie”, in die tijd ook wel aangeduid als ”l’esprit philosophique” of ”philosophisme”. „Het waren vooral filosofen die verantwoordelijk waren voor de verspreiding van begrippen als verdraagzaamheid, gelijkheid, democratie, republicanisme, de vrijheid van het individu, de vrijheid van meningsuiting en persvrijheid. Dit soort ideeën zag men als de belangrijkste oorzaak van de bijna voltooide omverwerping van het gezag, de traditie, het koningschap, het geloof en privileges. De filosofen hadden de revolutie dus veroorzaakt.”
Er ontstond rond het begin van de achttiende eeuw een omwenteling die de grondbeginselen van de maatschappij onderuit haalden. De traditionele machten, intellectuele en morele systeem werden ter discussie gesteld. Deze veranderingen gingen al snel deel uitmaken van het theologische debat.
De hoofdstroom van de Verlichting is in feite een gematigde, afgezwakte vorm van de revolutie die al vóór 1750 had plaatsgevonden dankzij enkele kritische denkers als Spinoza, Bayle en Diderot. Latere Verlichters introduceerden weer een positief religieus beeld. Er werd geprobeerd de religie te verzoenen met de nieuwe opvattingen en ontdekkingen. Er werd voortdurend geprobeerd de stem van de 'radicale verlichters' en atheïsten het zwijgen op te leggen.
Toen halverwege de achttiende eeuw bleek dat dit niet lukte, ontstond een geloofscrisis die het begin van het seculiere westen zou betekenen. Juist de beweging die werd verketterd kreeg een draagvlak onder het volk en leidden tot de moderne vrijheden en tolerantie.
De rest is te lezen op de website van het RD.
Mijn conclusie: er is nog steeds niet veel veranderd bij vele religieuzen. Zij proberen nog altijd de basis van de seculiere maatschappij te leggen bij het christendom, in plaats van in te zien dat deze juist is voortgekomen uit het verzet tegen de traditionele machten (religie en adel).