De staat moet neutraal zijn, niet seculier!

[Aron]

De scheiding van kerk en staat betekent eenvoudig dat de kerk niet mag regeren en dat de overheid geen geloof mag dicteren.

In het debat over ‘kerk en staat’, politiek en geloof, vallen steevast grote woorden. Op instigatie van de Kamerleden Jeanine Hennis (VVD) en Tofik Dibi (GroenLinks) gaat de Tweede Kamer een ‘meer beschouwend debat’ aan dit onderwerp wijden.

Dan zal het dus gaan over de vrijheid van godsdienst (artikel 6 Grondwet) en over de scheiding van kerk en staat, die niet in de Grondwet wordt genoemd maar toch als een belangrijk grondprincipe van onze rechtsstaat geldt. De misverstanden rondom dit onderwerp hopen zich echter op.

Misverstanden
Velen denken dat een neutrale overheid betekent dat de overheid seculier, godsdienstloos, moet zijn. Geloof is best, maar achter de voordeur, niet in de publieke ruimte. Dit standpunt is een vergissing. Het seculiere standpunt is niet neutraal, maar even goed een levensbeschouwelijke keuze. Neutraal wil zeggen onpartijdig, en dat betekent dat alle levensbeschouwingen in principe dezelfde ruimte krijgen om er te zijn en zich te uiten.

Velen denken dat de scheiding van kerk en staat betekent dat gelovigen geen politieke standpunten mogen uitdragen die op hun geloof gebaseerd zijn. Zo zouden gelovigen zich niet tegen abortus of euthanasie mogen uitspreken omdat zij dan andere mensen iets zouden willen verbieden op grond van hun geloof. Wie zich vóór abortus en euthanasie uitspreekt, creëert evengoed een maatschappelijke werkelijkheid die gebaseerd is op levensbeschouwelijke keuzes.

Geloofsvervolging
De scheiding van kerk en staat betekent eenvoudig dat de kerk niet mag regeren en dat de overheid geen geloof mag dicteren. Een democratische rechtsstaat verhoudt zich niet met een theocratie en niet met een overheid die in het leven van de kerk ingrijpt.

De kerk mag de overheid niet dwingen alle andere geloven ‘te weren en uit te roeien’, en de staat mag burgers niet dwingen een bepaald geloof aan te hangen. De laatste vervolging van gelovigen in ons land had plaats in de 19de eeuw, toen een Oranjevorst (Willem I) en een liberale minister van Justitie (Van Maanen) christenen vervolgden die een nieuw kerkgenootschap stichtten.

Gelijkheid
Wanneer de staat geen geloofsovertuiging mag opleggen, mag zij verenigingen en kerkgenootschappen ook niet onder het juk van een levensbeschouwelijk principe laten doorgaan.

Nu is dat vooral het gelijkheidsprincipe, vastgelegd in art. 1 Grondwet, dat zich zowel tegen de SGP als tegen de rooms-katholieke kerk en de joodse gemeenschap dreigt te keren (als de sociaal-liberalen van D66, GroenLinks en de VVD hun zin krijgen).

De Grondwet zelf geeft aan dat de vrijheid van godsdienst en vereniging wordt begrensd door de wet. Art. 1 regeert niet over de klassieke grondrechten, zoals regering en Tweede Kamer in twee grote debatten hebben uitgesproken. Er is geen rangorde in de grondrechten.

Islam
Een ‘meer beschouwend debat’ over staat en geloof is nauwelijks mogelijk omdat de nodige irritatie aan de behoefte aan dat debat ten grondslag ligt. In de jaren negentig leken we af te stevenen op een religieloze publieke ruimte: de secularisatie ging onverminderd door en het CDA was uit het centrum van de macht gemanoeuvreerd.

Maar het CDA bleek toch nog levensvatbaar en een nieuw geloof, de islam, bleek zich assertief te manifesteren.

De discussie zoals die nu wordt gevoerd, is eigenlijk volledig te danken aan de aanwezigheid van de islam. Over religieuze symbolen achter gemeentebalies is nooit enige ophef gemaakt, omdat dat ook niet nodig was. Een kruisje of keppeltje riepen geen wantrouwen op, een hoofddoekje (blijkbaar) wel.

Rituele slacht
Het verzet tegen het ‘vrouwenstandpunt’ van de SGP komt voort uit de zorg dat een (veel grotere) islamitische partij vergelijkbare standpunten zal gaan huldigen.

Het verzet tegen de rituele slacht komt voort uit verontwaardiging over de slachtpraktijk onder moslims. Sinds de komst van de islam is het niet meer mogelijk, zo blijkt, om nog net zo ongeclausuleerd voor de vrijheid van godsdienst, onderwijs, vereniging en rituele slacht te zijn als daarvoor.

En als je op basis van een relativistische levensovertuiging in gelijkheid gelooft - en dus alle geloven even erg of even mooi vindt - dan kun je het niet over de islam hebben maar alleen over religie in het algemeen.

Dat ‘meer beschouwende debat’ moet volgens de sociaal-liberalen uitmonden in het schrappen van de vrijheid van godsdienst. Dat is erg vreemd.

Willekeur
Een klassiek grondrecht is geen toevallige, welwillende concessie van de overheid aan burgers, die op een gegeven moment net zo goed weer kan worden ingetrokken, maar is van de burgers en beschermt hen tegen de willekeur van de staat of tegen een toevallige meerderheid van seculiere, liberale, blanke burgers die zich nu nadrukkelijk roeren en in feite even tiranniek een levensbeschouwing willen opleggen als de eerste de beste theocraat.

Dat voorstel om art. 6 Grondwet te schrappen noopt ook tot enig wantrouwen. De voorstanders zeggen dat gelovigen al vrijheid van meningsuiting en vereniging hebben en dat de vrijheid van godsdienst daarom overbodig is. Maar als deze artikelen materieel samenvallen, waarom dan die moeite gedaan om art. 6 te schrappen?

Te belangrijk voor politici
Blijkbaar is er iets anders aan de orde. Wanneer je art. 6 schrapt kun je het geloof gaan zien als ook maar een mening. En dat is het niet.

En tot slot: zo’n ‘meer beschouwend debat’ is zeer welkom, maar laat het alsjeblieft niet door politici worden gevoerd. Die willen - als zo’n debat al niet direct verzandt in genant gekissebis over hoofddoekjes - immers altijd een wet maken, en dus iets gebieden of verbieden.

Het onderwerp kerk, staat, geloofsvrijheid is te belangrijk om aan politici over te laten.
Bart Jan Spruyt is historicus en voorzitter van de conservatieve Edmund Burke Stichting.

http://opinie.volkskrant.nl/artikel/sho ... t_seculier

Wat vinden jullie nou van zo'n stuk in de Volkskrant?
Opzich heeft Bart Jan Spruyt gelijk met de opvatting dat het dit onderwerp weer op gang is gekomen door de komst van de Islam, maar ik verschil toch erg van mening over dingen als dat seculieren ook een levensbeschouwing opleggen aan gelovigen als de staat neutraal wordt of dingen als dat artikel 6 gehandhaafd moet worden of dat geloof meer is dan zomaar een mening.

Hoe denken jullie hierover?

[Animal]

Tja, dat debat is in België ook volop aan het woeden. Ik kan het wel verstaan, als er iemand met een hoofddoek achter het loket van de gemeente zit en bijvoorbeeld wel een bouwvergunning uitreikt aan klant A (toevallig een Turk) en niet aan klant B (toevallig een Belg), terecht of onterecht, maar dan gaat B van zijn oren maken dat "die k*tturk wel een vergunning krijgt en hij niet".

Vrijheid van geloof betekent niet dat je om het even wat om het even waar mag gaan praktiseren, en al helemaal niet dat je daarmee tegen andere regels mag ingaan, zoals de wetten op de slacht of de gelijkheid tussen man en vrouw. Wat in de islam een heikel punt is maar ook in de katholieke kerk want het priesterberoep wordt bijvoorbeeld ontzegd aan de helft van de bevolking (als er al een vrouw zo dom mocht zijn om deze vrouwonvriendelijke religie te willen promoten, maar da's een andere discussie).

Voor mijn part kan je religie niet ver genoeg in de privésfeer terugdringen, want hoe je het draait of keert, er zit altijd een bekeringskantje aan (kijk eens hoe'n goede christen/ moslim/ duivelaanbidder ik toch ben...), en wanneer men dan de grenzen van de vrijheid tracht af te tasten zie ik er geen graten in dat de staat hier en daar wat verbiedt en terugdringt tot waar het thuishoort, namelijk uit het oog van het publiek.

[Els]

Interessant stuk, Aron. Mijn reactie is een beetje lang, ik kan er eigenlijk beter een stukje van maken, maar daar heb ik niet zo'n puf voor.

Geloof is best, maar achter de voordeur, niet in de publieke ruimte. Dit standpunt is een vergissing. Het seculiere standpunt is niet neutraal, maar even goed een levensbeschouwelijke keuze. Neutraal wil zeggen onpartijdig, en dat betekent dat alle levensbeschouwingen in principe dezelfde ruimte krijgen om er te zijn en zich te uiten.

Dit is een retorische strijd die zich al een poosje vanuit fundamentalistisch gelovige kringen opdringt. Het wordt voorgesteld alsof seculier een vorm van geloof is, om precies te zijn een soort totalitair en onderdrukkend geloof dat religies wil verbieden. Andre Rouvoet kwam er al een paar jaar terug mee in het nieuws, toen hij het seculiere denken de grootste bedreiging van de democratie noemde.

http://www.habakuk.nu/content/index.php ... &Itemid=84

‘De dominantie van het secularisme in de publieke sfeer bedreigt de vrijheid van meningsuiting.' Dat is de kernachtige samenvatting van een nieuw rapport van het Britse Jubilee Centre. De auteur, dr. Philip Sampson, laat daarin zien, dat ‘democratieën het christelijke verleden niet af kunnen schudden zonder de vrijheden kwijt te raken die uit dat christelijke verleden voortkwamen'. Sampson gaat zelfs zo ver dat hij stelt, dat het seculier denken ‘zelf een religie is geworden die overal over oordeelt en het oordeel van andere religies uitsluit'.

Hoe waar deze waarschuwing is, blijkt uit de reacties van de linkse en liberale elite op het World Congress of Families van deze week in Amsterdam. Het kantoor van de organisatie werd beklad met leuzen als ‘christenfundi's rot op'. En minister Rouvoet (foto) die in een openingsboodschap op video pleitte voor dialoog tussen mensen met verschillende visies op het gezin werd door D66 en GroenLinks te verstaan gegeven in het geheel niet op dat congres te spreken. Of hij zou daar actief de progressieve links-liberale ‘religie' over het gezin moeten uitdragen. Natuurlijk met volop ruimte voor seculiere dogma's als vrije abortus en gezinnen met ouders van dezelfde sekse.

Profetisch

In zijn studie pleit dr. Sampson van het Jubilee Centre er daarom voor om ‘de religie van het secularisme zijn dominante plaats te ontnemen en de publieke ruimte te openen voor een profetisch christelijk verstaan van verdraagzaamheid naar alle religies, inclusief die van het secularisme'. Gewoon om zo het democratisch gehalte van onze samenleving overeind te houden.

Ik herken hier eigenlijk een oude truc: wie de vrijheid en democratie verdedigt, wordt beschuldigd van onderdrukking als hij onderdrukking probeert te voorkomen. Wie discriminatie wil legaliseren, beschuldigt degene die dit wil beletten van discriminatie. Wie de democratische overheid vrij wil houden van anti-democratische bewegingen, wordt zelf ondemocratisch en dictatoriaal genoemd.

Godsdienstvrijheid wordt door deze mensen uitgelegd als de vrijheid voor gelovigen om democratische en liberale wetten aan je laars te mogen lappen. Als de wet zegt dat je niet mag discrimineren en onderdukken, mag je volgens deze opvatting op basis van de godsdienstvrijheid wel discrimineren en onderdukken. Als de wet zegt dat je dieren niet nodeloos mag laten lijden, mag je dit op basis van de godsdienstvrijheid toch doen. Als de wet zegt dat je anderen niet mag martelen en verminken, mag je op door een beroep te doen op de godsdienstvrijheid toch martelen en verminken.

Zodra seculieren ervoor proberen te zorgen dat de wet voor iedereen gelijk is, en dat de gelovigen dus ook de vrijheden en integriteit van alle landgenoten moeten respecteren, wordt er in deze kringen gesproken van het seculiere gevaar.

Seculier is een prima woord voor overheden en wetten die niet vanuit een religieus systeem besturen. Het probleem met religies is namelijk dat ze altijd vanuit ongelijkheid heersen. De overheid moet dus seculier zijn, omdat op die manier de wet voor elke burger gelijk is. Zodra religies in de overheid doordringen wordt er geprobeerd uitzonderingen te maken, en dus groepen burgers van hun gelijke rechten te beroven.

Het is een pure retorische afleidingsstrategie om het woord neutraal hiervoor in de plaats te stellen. Het probleem is dat godsdienstfundamentalisten de vrijheid willen om naast neutrale wet hun eigen discrimerende syteem te mogen toepassen. Daar zullen ze niet mee stoppen als er wordt gestreefd naar een 'neutrale overheid'.

Zo zouden gelovigen zich niet tegen abortus of euthanasie mogen uitspreken omdat zij dan andere mensen iets zouden willen verbieden op grond van hun geloof. Wie zich vóór abortus en euthanasie uitspreekt, creëert evengoed een maatschappelijke werkelijkheid die gebaseerd is op levensbeschouwelijke keuzes.

Gelovigen mogen zich overal over uitspreken. Wat ze niet mogen is hún ethiek en moraal dwingend opleggen aan anderen. Dit is nu precies wat het belang is van een seculiere overheid: zaken als euthanasie, abortus, seksualiteit etc. zijn persoonlijke keuzes. Religies proberen dit altijd te controleren en strafbaar te maken. Het is een zwakke retorische truc om te beweren dat gelovigen zich niet mogen uitspreken, want uitspreken mag wel, maar anderen wettelijk aan hun religieuze ethiek te onderwerpen, dat mag niet.

De kerk mag de overheid niet dwingen alle andere geloven ‘te weren en uit te roeien’, en de staat mag burgers niet dwingen een bepaald geloof aan te hangen.

Controle over de seksualiteit en zaken die leven en dood aangaan behoorden altijd tot de sterkste machtsmiddelen van de kerk. Het is een vorm van religieuze terreur die iemands welzijn en identiteit aantast. Het is mooi om te zeggen dat de staat mensen niet mag dwingen een bepaald geloof aan te hangen. Maar het moet duidelijk zijn dat de staat mensen ook niet mag dwingen zich te onderwerpen aan een bepaalde moraal, zelfs al wordt de wet neutraal genoemd. Deze dingen, die traditioneel door religieuze onderdrukking werden geregeld, moeten niet door de wet worden geregeld, maar overgelaten worden aan de vrije keuze van de burger.

Over religieuze symbolen achter gemeentebalies is nooit enige ophef gemaakt, omdat dat ook niet nodig was. Een kruisje of keppeltje riepen geen wantrouwen op, een hoofddoekje (blijkbaar) wel.

Daar denk ik ook zo over. Het probleem met gesluierde vrouwen is dat het een vorm van verregaande discriminatie en vernedering van vrouwen is. Het is logisch dat mensen niet bij overheden willen worden geconfronteerd met zo'n vorm van minachting en beperking van vrouwen. Kruisjes zijn niet onderdrukkend, zelfs al symboliseren ze misschien geen neutrale opvattingen. Maar het sluieren van vrouwen is een vorm van vrijheidsberoving van vrouwen die zo brutaal is dat veel mensen terecht weigeren dit te tolereren.

Het is jammer dat de discussie hierover wordt verward door mensen die beweren dat de sluier een religieus symbool is zoals een kettinkje. De sluier is geen symbool, maar een vorm van vrijheidsbeperking en seksuele onderdrukking. Laat moslimmannen zich maar sluieren, dan wordt snel duidelijk dat het geen symbool is, maar onderdrukking.

Dat ‘meer beschouwende debat’ moet volgens de sociaal-liberalen uitmonden in het schrappen van de vrijheid van godsdienst. Dat is erg vreemd.

Ik heb hier ook gemengde gevoelens bij. Vrijheid van godsdienst is volgens mij niet het probleem. Het probleem is de uitleg wat vrijheid van godsdienst is. Het zou een persoonlijke vrijheid moeten zijn; burgers moeten zelf mogen bepalen hoe ze hun godsdienst invullen. Maar het wordt uitgelegd als de vrijheid om op basis van religie andere wetten te mogen laten gelden. Op basis van de godsdienstvrijheid gelden voor religieuzen andere wetten. Dat is een bespottelijke uitleg, en daar moet een einde aan worden gemaakt.

Volgens sommigen is het schrappen van godsdienstvrijheid uit artikel 1 geen probleem, omdat het toch al gewaarborgd is. Daar ben ik het wel mee eens, maar volgens mij is het ook geen probleem het te laten staan, want er zijn meer dingen met name genoemd. Er is voorgesteld om homoseksualiteit erbij te noemen, en er zou nog wel wat bij kunnen. Zelf vind ik dat je beter zoveel mogelijk dingen expliciet kan benoemen. Anders moet je alles weghalen, en niet alleen godsdienstvrijheid.

Artikel 6 zit ik niet zo mee. Artikel 23 zou ik eerder aanpakken, omdat dit indoctrinatie van kinderen betreft.

[Els]

Voor mijn part kan je religie niet ver genoeg in de privésfeer terugdringen, want hoe je het draait of keert, er zit altijd een bekeringskantje aan (kijk eens hoe'n goede christen/ moslim/ duivelaanbidder ik toch ben...), en wanneer men dan de grenzen van de vrijheid tracht af te tasten zie ik er geen graten in dat de staat hier en daar wat verbiedt en terugdringt tot waar het thuishoort, namelijk uit het oog van het publiek.

Inderdaad, die dominante religies doen heel erg hun best om zich naar buiten te manifesteren. Ze willen dominant overal aanwezig zijn en laten zien hoe groot en machtig ze zijn. Daar moeten duidelijke grenzen aan worden gesteld. Er zijn op Youtube bijvoorbeeld wat filmpjes te zien van enorme openbare islamitische gebedssessies in de straten van Londen en Parijs, die het verkeer compleet ontregelen en de vrije doorgang totaal belemmeren. Dat is een goed voorbeeld van de onbegrensde opdringerigheid waarmee religieuzen zich opdringen aan hun omgeving als hier geen paal en perk aan wordt gesteld.

Als het aan die religies ligt, dringen ze zich overal op en in, tot ze je huis en je hoofd hebben overgenomen. Er wordt altijd wel een beroep op je respect en tolerantie gedaan, tot ze de macht hebben, dan gaat het wel zonder respect en tolerantie.