Een Atheistische/Seculiere Partij, de discussie?

[Tokamak]

Hierbij wil ik graag een discussie openen over een eventuele (fictieve) politieke partij (ik ben dus niet van plan iets op te richten). Graag zou ik willen dat we discussiëren over hoe de partij er uit zou moeten gaan zien. Het gaat met name om de basis, en ik wil proberen te vermijden dat we verzanden in details.

Een aantal vragen die ik op werp:
- Wat willen we fundamenteel bereiken?
- Hoe creëren we op de beste manier een secularisering van de samenleving?
__-Tot in hoeverre willen we dit?
__-Welk termijn is gewenst/realistisch?
- Wat zou het partijconcept moeten zijn en waarom (denk aan gematigd/extreem, breed/smal etc.)?
- ...?

TS Begint:
Ik ben van mening dat er een gat bestaat in het huidige politieke spectrum. Er is geen partij aanwezig die openlijk pleit voor atheïsme. Daar zijn we het denk ik allemaal wel mee eens. Mijns inziens moet er een discussie ontstaan over het theïsme, tot in hoeverre dit de samenleving beïnvloedt en wat er wenselijk is. Ik ben van mening dat een brede, gematigde partij het beste is. Waarom?

Een ideologische/extreme schreeuwpartij is niet wat ik wil. Hiermee bereik je weinig. Je kan geen aansluiting zoeken bij het huidige politieke spectrum en je wordt niet serieus genomen. Bovendien is het ook niet mijn standpunt om zo snel mogelijk alle geloven de wereld uit te helpen en iedereen atheïstisch te maken. Dat is onrealistisch. Ik wil een realistische partij met een potentieel (middel)groot draagvlak. Hierbij zou er aansluiting mogelijk moeten zijn met meerdere bestaande politieke partijen (denk aan een d66, PvdA, SP en/of VVD). Ze moeten zich kunnen vinden in onze standpunten en wij moeten mee kunnen met sommige standpunten van hun. (waar op het politieke spectrum links-rechts we zouden moeten zitten wil ik proberen te vermijden). Hiermee bereiken we mijns inziens het meeste.

Maar wat zou ik dan willen zien? Een geleidelijke secularisering van de maatschappij. Dit moeten we aansturen, maar niet willen forceren. Humaan beleid is m.i. het ankerpunt, waarin we opkomen voor de principes van de atheïstische medemens, maar daarbij de gelovige medemens niet verloochenen. Dit betekent dus niet dat we per direct symbolen en heilige huisjes (letterlijk en figuurlijk ) om zouden moeten trappen. Vooral niet het omtrappen om het omtrappen, maar er tegen in gaan met een goed steekhoudend argument. Een voorbeeld daarvan is 'Wetenschap'.

Aangezien ik weinig tijd heb, zal ik het snel afronden:

Ik pleit voor een brede, gematigde partij. Dit omdat dit het meeste draagvlak heeft en omdat we hiermee het meeste kunnen bereiken. Humaan en realistisch zou ons beleid moeten zijn. Dat zijn de twee belangrijkste kenmerken. Wetenschap en informatievoorziening is belangrijk. Discussie over geloven/niet-geloven (waarbij wordt gekeken naar wat het betekent voor de samenleving) is een belangrijk doel. Secularisering moet goed gebeuren, niet snel, en daarbij moet gekeken worden naar wat we kunnen winnen met secularisering. (Dit zou dus ook kunnen betekenen dat een volledige secularisering niet mogelijk is). Vernieuwend mogen we zijn, met daarbij controversiële standpunten, maar dit mag niet tot gevolg hebben dat we de aansluiting missen met de bestaande politieke partijen.

Tot zover ff.

[Els]

Ik heb niet echt inspiratie, maar toch een paar suggesties, misschien zie ik het later beter voor me.

- Wat willen we fundamenteel bereiken?

Een maatschappij met gelijke rechten voor iedereen, volledige vrijheid van meningsuiting en kritiek. Rechten en vrijheden hebben betrekking op indivuduele mensen, niet op ideologische systemen. Systemen die mensen discrimineren op basis van kenmerken als seksualiteit, ras, afkomst etc. kunnen dus nooit de wettelijke norm van de maatschappij worden.

- Hoe creëren we op de beste manier een secularisering van de samenleving?

1) De voorwaarden ervan kennen en reageren op tendenzen die de seculiere maatschappij ondermijnen.

2) Weten waarom een seculiere maatschappij beter zal functioneren en beter is voor het individu.

3) Dit in het openbaar verdedigen met argumenten

-Tot in hoeverre willen we dit?

Als je het mij persoonlijk vraagt - volledig. Ik heb geen enkele behoefte aan irrationele redenen om mensen te dwingen tot gedrag dat tegen de gewone menselijke belangen ingaat, ten gunste van enkele parasieten.

-Welk termijn is gewenst/realistisch?

Hangt af van de intensie waarmee het belang van een seculiere maatschappij wordt verdedigd, en de geldigheid van de argumenten.

Wat zou het partijconcept moeten zijn en waarom (denk aan gematigd/extreem, breed/smal etc.)?

Een paar uitgangspunten:
- zo groot mogelijk welzijn en vrijheid voor ieder individu.
- Als het gaat om een zuiver seculiere partij moet die open zijn voor iedereen die staat voor vrijheid en gelijke rechten, niet alleen atheïsten. Als het gaat om een atheïstische partij is dat misschien anders.
- Geloofsvrijheid moet worden gewaarborgd, maar het is verboden om onder het mom van geloofsvrijheid de vrijheid van individuen te beknotten. Geloofsvrijheid is dus een persoonlijke vrijheid, geen excuus om mensen onder de duim te houden.
- grens aan de behoefte stellen boven de ongelimiteerde welvaartsgroei onder enkelen die iedereen opdrijft.
- Het zoveel mogelijk ontwikkelen van de potentie van ieder mens, onder andere via onderwijs. Zowel denken als fysieke vaardigheden ontwikkelen.
- recht op degelijk onderwijs voor iedereen garanderen. Niet de kwaliteit van het onderwijs ondergeschikt maken aan het niveau van kinderen die niet mee kunnen komen, maar ervoor zorgen dat scholieren en studenten hun niveau naar een gewenste norm opkrikken.
- zoveel mogelijk zelfbeschikking. Subculturen moeten vrij kunnen ontwikkelen. Gesloten ondergrondse subculturen met eigen wetten tegengaan.

[Aron]

Ik denk dat het beste is als we SECULIER zijn, niet atheïstisch. Dit omdat je op deze manier toch weer groepen uitsluit, net zoals gelovigen ook doen. Dan is er een partij die de atheïstische normen en waarden wil opleggen aan anders- en wel-gelovigen en een partij die de normen en waarden van gelovigen wil opleggen aan anders- en niet-gelovigen, dan is niet goed. Laten we ons verenigen in een seculiere partij voor iedereen, atheïsten, agnosten, niet-gelovigen, christenen, joden, moslims, satanisten etc. etc.

Verder verenigd dat nog niet. Ik denk dat er een zeer linkse partij, ongeveer tussen de SP en PvdA in, moet opstaan, met een fel seculier standpunt, dat moet inhouden:

- De staat moet zich neutraal opstellen tegenover het bestaan van God, een god, meerdere goden of iets bovennatuurlijks. Neutraal dus, niet atheïstisch, want dan ontken je het.
- Hieruit volgt dat er een volledige scheiding tussen kerk en staat moet komen, dat betekent dus dat dit afgeschaft gaat worden:
* Op Prinsjesdag sluit de Koningin de troonrede af met een 'bede'.
* De koningin regeert volgens de aanhef van elke wet "bij de gratie Gods".
* De Nederlandse 2-euromuntstukken dragen, net als vroeger de guldens en rijksdaalders, als randschrift de tekst "God zij met ons".
* In veel gemeenteraden wordt de vergadering geopend en gesloten met een ambtsgebed.
* De Zondagswet verbiedt openbare vermakelijkheden op zondag voor 13.00 uur.
* De Winkeltijdenwet verbiedt openstelling van winkels op de zondag. Wel mogen gemeenteraden maximaal 12 koopzondagen per jaar instellen. Ook mogen zij een bepaald gebied aanwijzen als toeristisch gebied, waarvoor dit verbod niet geldt.
Ik ben wel voor het behouden van de winkeltijdenwet, maar niet op religieuze basis.
- De vrijheid van godsdienst moet ondergeschikt worden aan bijvoorbeeld het gelijkheidsbeginsel/verbod op discriminatie, en ook nog wel andere wetten. Dit betekent dus dat de privileges in de wet afgeschaft worden voor gelovigen en dus ook niet op religieuze basis gediscrimineerd mag worden. Iedereen is gelijk.
- Afschaffing confessioneel bijzonder onderwijs. De scholen die dat nu geven moeten worden gesloten of veranderd worden in openbare scholen of in scholen die algemeen bijzonder onderwijs geven, met het verplichte vak levensbeschouwing, waardoor scholieren NEUTRAAL uitleg krijgen over verschillende godsdiensten, waar zij in geloven, het ontstaan, haar voor- en nadelen etc. etc. Zo kunnen kinderen later een goede afweging maken en met heen heldere geest kiezen waar zij in geloven of niet (de opvoeding blijft een rol spelen, maar dat kunnen we niet veranderen). Weg dus met het niet-neutrale onderwijs, waarin kinderen vanaf jongs af aan geïndoctrineerd worden met de religie waar de ouders in geloven. Ook hoort godsdienst helemaal niet op school thuis, je bent daar om te leren, hoog en goed wetenschappelijk onderwijs, niet leren uit een of ander boek. Als je dan nog wat aan je persoonlijke religieuze overtuiging wilt doen, mag dat natuurlijk, maar na schooltijd.
- En zo kom je dus op het laatste punt: religie is uitsluitend een privé zaak. Hoort niet thuis in de politiek, ook al ben ik tegenstander van het verbieden van Christelijke partijen en hoort niet thuis op school en hoort zo weinig mogelijk invloed te hebben in de maatschappij. Dit is dus niet atheïstisch, niet anti-religie, maar seculier. We zijn tegen de MACHT van georganiseerde religie omdat deze een schadelijke invloed heeft op de maatschappij, en we zijn tegen het bovennatuurlijke om de besluitvorming te bepalen, niet tegen het bovennatuurlijke zelf, want dat is immers een privé zaak, dat mag iedereen voor zichzelf uitmaken. Hieruit vloeit, als je logisch nadenkt, voort dat we het willen verbieden religieuze symbolen te dragen in openbare functies. Als politieman, als rechter of weet ik veel wat maakt het niet uit en kan het juist schadelijk zijn als je weet wat iemands religie is. Wat hier ook uit voortvloeit is dat we onmiddellijk moeten stoppen met het subsidiëren van gebedsplaatsen.
- Nog een puntje, dat was ik vergeten, het verbieden van religieuze uitwassen. Dit heeft namelijk niks met godsdienst te maken. Dan heb ik het over o.a. de besnijdenis, het religieus slachten in het hindoeïsme, de boerka, de nikaab en andere gezichtsbedekkende kleding.

Tot zover mijn seculiere standpunt, dit is wat ik vind, maar ik kan iets vergeten zijn (A).

Dit komt zeer dicht wat bij Els wil, tegen de 'vrije markt' economie, omdat die niet rechtvaardig is en tegen de macht van georganiseerde religies, omdat die ook niet rechtvaardig is. Wij staan voor een open, harmonieuze, rechtvaardige samenleving. Dit komt het dichtst bij het Seculier Humanisme.

Seculier humanisme is een humanistische stroming die uitgaat van rede, ethiek en rechtvaardigheid. Daarnaast is men tegen het gebruik van het bovennatuurlijke en het spirituele om het moraal te bepalen en besluitvorming te beïnvloeden. Zoals andere vormen van humanisme, is het seculier humanisme een levenshouding die zich bezighoudt met de manier hoe mensen aangename en gelukkige levens kunnen leiden.

De term "seculier humanisme" is in de twintigste eeuw ontstaan, om een duidelijk onderscheid te maken met "religieus humanisme".

Toevallig dat de partij die we aan het op richten zijn ook Seculier Humanistische Partij (SHP) heet .

[Els]

Een op het humanisme gebaseerde seculiere partij is een belangrijk initiatief, maar een atheïstische partij ernaast lijkt me ook prima. Natuurlijk dan wel met goede uitgangspunten, want met apolitiek atheïsme kom je natuurlijk niet ver. Het lijkt me een aardig tegenwicht tegen fundamentalistische religieuze partijtjes.

Kijk naar de ChristenUnie wat die aan kan richten, terwijl het een kleine minderheidspartij is. Ze zijn alleen lijm voor de coalitie, maar daardoor zijn ze toch in staat met hun archaïsche visie de vooruitgang om te keren. D66 werkt ook als lijm, maar dan minder desastreus. Als je zorgt voor een goede atheïstische partij met duidelijke politieke uitgangspunten, zou je ook op die manier kunnen functioneren.

waardoor scholieren NEUTRAAL uitleg krijgen over verschillende godsdiensten, waar zij in geloven, het ontstaan, haar voor- en nadelen etc. etc.

Ik vraag me af of neutrale les over godsdienst wel kan. Je bent gedwongen kinderen les te geven in een sprookje, maar je mag ze niet aanmoedigen hier kritisch onderzoek naar te doen. En dat terwijl je kinderen juist een kritische geest wil bijbrengen.
Bovendien mag je de kinderen ook niet de negatieve aspecten van de religie bijbrengen, dus het wordt een scheef propagandaverhaal. Moet je kinderen lastig vallen met een verknipte seksuele moraal, en moet je ze gaan bijbrengen dat jongens 'anders' zijn dan meisjes, in plaats van dat je het kind een eigen individualiteit laat ontwikkelen?

Als het aan mij ligt, wordt religie helemaal verwijderd van het openbare onderwijs. Religie moet gewoon aanvullend op speciale scholen, die de religieuze instellingen zelf moeten onderhouden. En zelfs dan nog vind ik dat kinderen niet mogen worden geïndoctrineerd met onderdrukkende waarden.

Ik ben het verder met je eens met wat je zegt over religie. Het is een privézaak. Als mensen religieuze bijeenkomsten willen organiseren moeten ze dat zelf weten, maar het hoeft niet te worden opgedrongen aan anderen in de openbare ruimte.

Wat de omroepen betreft, als er toch religieuze omroepen moeten zijn met staatssteun, moet dat enigszins naar rato. De humanistische omroep moet dus veel meer zendtijd krijgen dan de islamitische, omdat moslims maar een heel klein deel van de bevolking uitmaken. Er moet dan ook een atheïstische omroep komen, omdat ca. de helft van de bevolking helemaal niet gelovig is.

Ik wil trouwens ook dat zwemles weer terugkomt op de scholen, en dan bovendien gemengd. Apartheid moet worden uitgebannen. Kinderen moeten leren met elkaar om te gaan, en dat kan alleen in de praktijk.
Ik weet niet hoe het met de sport en gymnastiek op school is gesteld, maar ik heb soms de indruk dat het beter kan. Jij weet dat vast wel, Aron?

In een goed functionerende seculiere maatschappij moet worden voorkomen dat het recht van de sterkste (lees: grootste graaiers met het kleinste geweten) gaat gelden. Mensen moeten zich niet alleen scholen om zo breed mogelijk te ontwikkelen maar ook om in hun onderhoud te kunnen voorzien. De werkgelegenheid moet beter worden gegerandeerd, dus er moet op worden toegezien dat bedrijven niet hier de poorten sluiten om te verkassen naar landen waar het arbeidsbeleid slecht is geregeld met als gevolg dat hier de werkgelegenheid afneemt.
Het is volgens mij beter om het zelfstandig ondernemen en kleinschaligheid aan te moedigen. Te veel grote bedrijven zijn ongunstig voor de diversiteit en gaan ook ten koste van de kwaliteit van de arbeid, en dus het beschavingsniveau.

Vrijheid en mensenrechten hebben alleen iets te betekenen als mensen er ook toegang toe hebben. Het ontstaan van een piramidale samenleving moet dus worden tegengegaan.

[Wolf]

Ik ben voor godsdienst les. Het lijkt me heel goed voor kinderen om te begrijpen wat bepaalde grote religies inhouden. Want ze komen er uiteindelijk allemaal mee in aanraking. Het hoeft niet als waarheid te worden gebracht. Gewoon: "44% van de mensen in Nederland is Christelijk. Dat betekend dat ze geloven dat er een god is, die de wereld heeft gemaakt. En 2000 jaar geleden zijn zoon naar aarde heeft gestuurd, enz.

Helaas behandelde mijn school alleen maar het Christendom. Het was een openbare school, maar de docent was Christelijk. Ik vind wel dat er meerdere grote religies moeten worden behandeld. Bijvoorbeeld Christendom, Islam, Jodendom, Hindoeïsme, Boeddhisme en Sikhisme. En dat het behandeld moet worden als kinderen op een leeftijd zijn dat ze zelf na kunnen denken.

Ik weet niet hoe het nu met sport en gymnastiek momenteel gesteld is op middelbare scholen, maar 5 jaar terug was het op mijn vorige middelbare school in ieder geval nog waardeloos. Het heeft voor mij alleen gezorgd dat ik een hekel heb gekregen aan groep sporten.

Is zwemles niet meer verplicht op scholen? Ik had altijd een hekel aan zwemles, maar het is wel heel nuttig... ik ben het met je eens dat het terug moet komen als het momenteel weg is.

[Tokamak]

Ook ik ben voor onderwijzen over godsdiensten. Mensen hebben nou eenmaal het recht op informatie, dat kan je ze niet ontnemen. Maar zoals Wolf het zegt, meer op informatieve grond. Daarmee zouden dus de grote godsdiensten behandeld moeten worden, wat de huidige stand in de samenleving is en waar welke godsdienst gebruikelijk is. Daarnaast de ontstaansgeschiedenis van de grote godsdiensten, de rest van de geschiedenis etc etc. m.a.w, een deel ervan als belangrijk thema in de les Geschiedenis, maar dan dus neutraal, feitelijk en informatief. Daarnaast zou 'psychologie/filosofie/levensbeschouwing' onderwezen moeten worden als standaardvak. Hier gaat men in op de psychologie van de mens, het hoe en waarom van het denken van de mens. Hierin wordt onderwezen waarom een mens denkt zoals hij denkt en hoe een mens psychologisch in elkaar zit. Belangrijkste van deze les zijn niet zozeer de feiten, maar de ruimte om jezelf te ontwikkelen, te kunnen discussieren en weerbaar te maken. Daarnaast zou je misschien ook kunnen denken aan een assertiviteitstraining. Het is dan ook meer een soort van bewustwording over het hoe en waarom van jezelf en waar zelfreflectie wordt aangemoedigd. Mijns inziens net zo belangrijk als bijvoorbeeld seksuele voorlichting. Iets wat dus dingen als racisme, hokjesdenken, intolerantie, angst door onwetendheid, extremisme (m.a.w. vervormingen van de werkelijkheid) etc. deels kan ondermijnen. Daarbij een beetje in de richting zou kunnen komen van:

Een maatschappij met gelijke rechten voor iedereen, volledige vrijheid van meningsuiting en kritiek. Rechten en vrijheden hebben betrekking op individuele mensen, niet op ideologische systemen. Systemen die mensen discrimineren op basis van kenmerken als seksualiteit, ras, afkomst etc. kunnen dus nooit de wettelijke norm van de maatschappij worden.

Maar goed, nu ga ik weer te veel in op een detail, wat ik eigenlijk niet voor ogen had met deze discussie.

- Waar ik voor ben is een secularisering waarin de financiële en maatschappelijke voordelen van het geloven worden afgeschaft op basis van het gelijkheidsprincipe. Hierbij horen ook de openbare 'zegeningen en gebeden' in de wet en de politieke functies. Dus de staat stelt zich neutraal op om zo de gelovige, de andersgelovige en de niet-gelovige te vertegenwoordigen. In grote lijnen ben ik het hiermee dus eens met de punten die Aron opnoemt.
- Religieuze uitingen blijven toegestaan en vrij zolang deze verantwoord is. Dit betekent dat kruisjes om de nek, hoofddoekjes e.d. toegestaan zijn en beperkt toegestaan zijn openbare functies. Religieuze mannenbesnijdenis beperkt (medisch verantwoord) toegestaan is. Religieus slachten volledig ondergeschikt wordt aan dierenrecht en daarbij dus beperkt toegestaan. Gezichtsbedekkende kleding is niet meer toegestaan en op het paspoort/id-kaart wordt de uitzondering 'uit levensovertuiging' geschrapt. Daar komt wel bij dat seculiere en aheïstische uitingen ook toegestaan zijn en eenzelfde recht hebben als religieuze uitingen.
- Waar ik het dan weer niet mee eens ben is de afschaffing van religieus onderwijs. Wél wil ik dat de nadruk meer komt te liggen op de lesstof, en dat dit niet beïnvloed mag worden door de levensovertuiging. Het komt uiteindelijk neer op een versobering van de religie in religieus onderwijs en een aanmoediging voor seculier onderwijs. Daarbij komen we op het volgende punt.
- Educatie is belangrijk. Er zou dus meer geld naar onderwijs moeten gaan om de kwaliteit, maar ook de effectiviteit te bevorderen. Leerkrachten moeten professioneler worden, en daar ook naar worden betaald.
- De openbaarheid/beschikbaarheid van informatie mag niet verslechteren. Eenieder heeft het volste recht om vrij en ongecensureerd informatie tot zich te nemen.
- Consumentenrecht/ombudsrecht: Het recht van de consument moet uitgebreid/gehandhaafd worden, dit betekent dat een consument/burger bij wet recht heeft op een bepaald minimum van kwaliteit en service. Ik weet niet tot in hoeverre dit reeds bestaat, maar het moet mogelijk zijn bedrijven te beboeten en/of te verplichten een bepaald minimum te verkrijgen en te behouden opdat de consument een deugdelijk product krijgt. Daarnaast heeft een burger recht op een bepaald minimum van bestaan. Dit betekent dat de burger conform de mensenrechten behandeld moet worden. Een voorbeeld hiervan is het welzijn van de werknemer, waarin elke werknemer recht heeft op een minimum aan CAO. (Hetgeen wat er nu in de zorg gebeurt door grote bezuinigingen, zowel bij de zorgverlenende werknemer als bij de zorghebbende 'klant', is werkelijk onacceptabel, en zou niet mogelijk mogen zijn.) Hiermee moet marktwerking mogelijk blijven, maar is het tevens mogelijk om bedrijven deels financieel tegemoet te komen om dit minimum te kunnen halen. Belangrijk is dat het ook werkelijk gehandhaafd moet worden en geen ondergeschoven kindje mag zijn. De reden dat ik dit noem is omdat er door bezuinigingen de werknemer wordt 'wegbezuinigd'/'versoberd' omdat dit nou eenmaal een grote kostenpost is. Hetzelfde geldt voor het product dat bedrijven aanbieden. M.a.w. 'short term profit' moet beteugeld worden. Hieronder vallen ook regels voor commerciële of (anti-)religieuze boodschappen.

Samenvattend, ik ben voor een vrijheid van geloof tot bepaalde grenzen. De staat zou zich zo neutraal mogelijk moeten opstellen en geen enkele bevolkingsgroep voor mogen trekken. Zolang met deze grenzen (en uiteraard de rest van de wet) rekening wordt gehouden, staat het iedereen vrij om te doen en te laten wat hij wilt.

[Els]

- Waar ik het dan weer niet mee eens ben is de afschaffing van religieus onderwijs. Wél wil ik dat de nadruk meer komt te liggen op de lesstof, en dat dit niet beïnvloed mag worden door de levensovertuiging. Het komt uiteindelijk neer op een versobering van de religie in religieus onderwijs en een aanmoediging voor seculier onderwijs.

Ik kan me neerleggen bij godsdienstonderwijs als er ook een vorm van vrijdenkersonderwijs komt waarin aandacht is voor godsdienstkritiek en historisch onderzoek. De geschiedenis van het vrijdenken en de tegenwerking vanuit religieuze hoek moet ook beter bekend worden.

- Wat educatie betreft, er moeten doelstelling voor de opleidingen komen. Opleidingen moeten bijvoorbeeld onafhankelijk zijn en gericht op niet-commercieel denken. Educatie moet wel gericht zijn op het vergrote van de kansen op de arbeidsmarkt, maar niet zodanig kritiekloos en selectief zoals het commerciële bedrijfsleven dit vraagt. Het doel hiervan is dat scholing voor iedereen ten goede komt aan de kwaliteit van de samenleving en de verhoging van het algemeen welzijn. Het is niet de bedoeling dat het profijt van een goede scholing voor iedereen terecht komt bij enkelen.
- Educatie is gericht op brede ontwikkeling van vaardigheden. Iedereen moet voldoen aan hetzelfde basispakket, waarbij zoveel mogelijk vaardigheden worden getraind en algemene kennis wordt bijgebracht.
Daarnaast aandacht voor individuele capaciteiten op basis van persoonlijke aanleg en voorkeur.
Opleidingen worden gefinancierd door de staat, studeren moet voor iedereen toegankelijk zijn en er mogen geen financiële drempels zijn.
Scholen en docenten zijn zo vrij mogelijk in de invulling van het lesgeven, maar wel moet aan diverse eisen worden voldaan. De overheid moet zich minder gaan bemoeien met de inhoud van het lesgeven, om grillige en niet-productieve veranderingen zoals die zich nu voordoen te voorkomen.

Nog een paar details tussendoor:

- De overheid moet minder verbieden omwille van veiligheid en bescherming van de burger, maar zich meer beperken tot voorlichten.
- Er moet een einde komen aan het opslaan en verhandelen van persoonsgegevens. Het aan elkaar koppelen van databases moet niet mogelijk zijn. De privacy van burgers moet gewaarborgd zijn. Ook de overheid heeft niet het recht gegevens over iemands doen en te laten te registreren.

- Het profijt van het commerciële bedrijfsleven moet veel meer worden teruggekoppeld naar de maatschappij, zodat de kwaliteit van niet-commercieel, noodzakelijk werk ook op peil kan blijven. Het moet niet in de vorm van megawinsten in de zakken van enkele ondernemers verdwijnen. Sommige bedrijfstakken zijn heel winstgevend en trekken daardoor mensen aan die veel geld willen verdienen, terwijl andere geen geld opleveren en meer verantwoordelijkheid vragen. Het moet zo worden geregeld dat bepaalde groepen mensen niet alleen de lusten van de maatschappij naar zich toe kunnen trekken maar de lasten van zich af schuiven.