atheisme.eu

Nu ik me op het moment wat meer in de geschiedenis verdiep, stuit ik regelmatig op allerlei niet ter discussie staande feiten die helemaal niet blijken te kloppen. Het blijkt vaak om mythes te gaan, die niet door historici lijken te worden verifieerd. Wie dat toch doet, stuit vaak bovendien op boze tegenstanders.

Wat ik soms meen waar te nemen is dat sommige gebeurtenissen uitgebreid worden beschreven in geschiedenisboeken en encyclopedieën terwijl er eigenlijk nauwelijks bewijs voor is. Maar er gaan mensen over schrijven, en dit schrijven wordt ook gelezen door volgende mensen die over het onderwerp willen schrijven, en omdat er zo weinig is, baseren ze zich op (sporadische) secundaire bronnen en weer nieuwere bronnen. Dat vertellen ze dan allemaal met eigen woorden, waar vaak maatschappelijke of psychologische analyses aan worden toegevoegd. Die worden vervolgens ook weer meegenomen, en zo krijg je een steeds groter verhaal, en door die omvang krijgt zo'n geschiedenis dan een soort onaantastbaar gezag. Vanuit praktisch niets wordt de geschiedenis opgeblazen tot iets omvangrijks, dat net zo gewichtig lijkt als gebeurtenissen die wel door overvloedig archeologisch en geschreven bewijs worden gestaafd.

Een voorbeeld hiervan is natuurlijk religie, met name jodendom, christendom en islam. De ontstaansperiode van beide religies is zuivere mythologie, er is geen snipper ondersteunend bewijs voor hun ontstaansclaims. Toch is er een vorm van gehistoriseerde geschiedschrijving over deze religies ontstaan, compleet met jaartallen. Deze historisch klinkende gebeurtenissen worden naadloos verwerkt in échte geschiedenis. Dat is heel verwarrend, en het is zo algemeen dat als je probeert uit te zoeken wat zich werkelijk heeft afgespeeld je moet ploeteren door een grote historisch mist.

Zo las ik gisteren weer in een boek over de Byzantijnse geschiedenis dat Mohammed is overleden is op acht juni 632. Maar dit is puur een verzinsel achteraf. Hoe kan het dan dat historici dergelijke mythologie overnemen en het gaan verwarren met echte geschiedenis? Is het niet de plicht van historici om zoiets te verifiëren voor je het opschrijft?

Nog verwarrender is het dat vervolgens op basis van dit verzinsel de échte geschiedenis wordt geïnterpreteerd. Er werd gezegd dat na de dood van Mohammed de moslims Jeruzalem veroverden. Deze conclusie móet je wel trekken als je de islamitische mythologie klakkeloos als waarheid overneemt, want het is een historisch feit dat Jeruzalem in 634 door de Arabieren is veroverd. Maar het is geen feit dat er toen al moslims waren. Als je onderzoek wil doen naar de ontwikkeling van de islam of andere religies, kom je hopeloos in de knoop doordat de mythologie naadloos met de feiten wordt verweven, en dat de feitelijke geschiedenis vervolgens wordt aangepast aan de mythologie.

Dezelfde problemen kom ik tegen op zoek naar het christendom in de tijd van Constantijn. Er is hier duidelijk een enorm brok geschiedvervalsing in het spel. Constantijn en zelfs al zijn voorganger Diocletianus brachten de keizercultus of rijkscultus naar een grote hoogte. Bovendien waren de eerste christelijke keizers Ariaans, terwijl het concilie van Nicea dat door Constantijn in 325 werd uitgeroepen het arianisme juist zou hebben veroordeeld. Op zoek naar antwoorden om deze verwarring te ontrafelen kom je steeds meer valse en tegenstrijdige beweringen tegen. Maar het lijkt er niet op dat moderne historici proberen deze verwarring op te lossen, ze lijken in tegendeel de stelling dat Constantijn van het christendom de staatsgodsdienst heeft gemaakt niet te willen aantasten.

Het lijkt mij een taak van historici om de juistheid van allerlei claims te onderbouwen met historische bewijzen, en ze anders te verwerpen. Ook moet feitelijke geschiedenis niet worden vermengd met fictieve geschiedenis, deze zaken moeten duidelijk uit elkaar worden gehouden.

Als dat niet gebeurt, sta je als niet-historicus voor het probleem dat je moet bepalen wat echt is en wat vervalsing. Daardoor ga je twijfelen aan de geldigheid van geschiedschrijving, en krijg je de neiging te denken dat de hele geschiedschrijving alleen is bedoeld om latere maatschappijen een belangrijker aanzien te geven.

Ik hoop dat iedereen voorbeelden weet van mythes die worden verteld alsof het om echte geschiedenis gaat, maar die in feite gewoon geschiedvervalsing zijn.

En een andere vraag: hoe onderscheid je feitelijke geschiedenis van fictieve geschiedenis en geschiedvervalsing?

Goed punt, Els.
Misschien speelt mee dat velen schrijven en maar weinigen weten. Bovendien zijn nogal wat historici geneigd het verleden aan te passen aan een gewenste werkelijkheid. Wat is de invloed van de media, zijn die wel geinteresseerd in feiten en hiaten in onze kennis?

Klopt inderdaad Ben. Mythes zijn eigenlijk een soort taboe, dus in het algemeen doet men mee met het in stand houden van het geloof. De media in principe ook. In Nederland vind ik al die programma's over het koningshuis heel opvallend. Die werken actief aan het tot stand brengen van een sprookjesmythe. Vaak wordt geprobeerd onwelgevallig nieuws low profile te houden. De achtergrond van Maxima speelt bijvoorbeeld geen enkele rol meer, en wordt vergeten net als die van prins Bernard. De invloed van de koningin op de politiek wordt nagenoeg verzwegen.
De hele Oranjegeschiedenis zit ook vol mythen, maar daar weet ik zelf te weinig over helaas. Het heeft er denk ik wel mee te maken dat het koningshuis hierdoor meer wordt gelegitimeerd dan gewettigd is.
De geschiedenis van Indonesië wordt gewoon verzwegen. Alleen toen Balkenende begon over de VOC-mentaliteit werd duidelijk dat er wat foute ideetjes leven over de 'Gouden Eeuw'.

Het klopt dat mensen te weinig weten, maar wat moet je ook weten? Je denkt dat je het weet, maar pas als je ergens diep induikt, blijkt er iets niet te kloppen. En je hebt de historici niet aan je kant, dus wat moet je dan? Ik twijfel steeds aan mezelf, zelfs al zie ik duidelijk dat bepaalde steeds herhaalde beweringen gewoon niet waar zijn.

Els schreef: Je denkt dat je het weet, maar pas als je ergens diep induikt, blijkt er iets niet te kloppen. En je hebt de historici niet aan je kant, dus wat moet je dan? Ik twijfel steeds aan mezelf, zelfs al zie ik duidelijk dat bepaalde steeds herhaalde beweringen gewoon niet waar zijn.

Als dingen niet waar zijn dan wel onbewezen, ligt het voor de hand de publicist daarop te wijzen. In veel gevallen zul je echter weinig bereiken. Het kan aan mij liggen, maar tot nu toe is geen enkele ingezonden brief (kort, zakelijk, to-the-point, maar niet populair) van mijn hand gepubliceerd. Misschien geldt toch: frapper, frapper toujours.
Al zou ik aan Balkenende c.s. geen woord willen vuilmaken.
Ik deel je onmacht.