De aard van Jezus, dus zijn goddelijkheid danwel menselijkheid, is in de loop van de geschiedenis een enorme bron van conflicten geweest. Dit meningsverschil is de grondslag van de kloof tussen het christendom en de islam, en de oorzaak van de jodenhaat.
In het kort is in het christendom ooit vastgelegd dat Jezus de zoon van god is, en dat hij in de vorm van de goddelijke drie-eenheid zowel goddelijk als menselijk is. De verschillende vormen van het christendom worden ondermeer bepaald door variaties op dit thema. Het concilie van Constantinopel in 533, in de tijd van de Byzantijnse keizer Justinianus, lag uiteindelijk ten grondslag aan het ontstaan van de islam, waarbij de goddelijkheid van Jezus stellig wordt afgewezen.
In het jodendom wordt Jezus soms alleen gezien als leermeester, maar ook wordt hij volledig afgewezen en de 'zoon van een Romeinse soldaat en een hoer' genoemd.
Dit is interessant om je in te verdiepen, omdat het veel vertelt over het ontstaan van deze godsdiensten. Een vraag die tijdens het lezen steeds bij mij opkomt is echter deze: hoe kan het dat deze discussie, over de aard van Jezus, tot zoveel gewelddadige conflicten en spanningen heeft geleid? Wat is het probleem als de een denkt dat hij goddelijk is, en de ander denkt van niet?
Het ligt voor de hand dat erover wordt gediscussieerd, omdat in de loop van de geschiedenis verschillende interpretaties zijn ontwikkeld, die werden uitgedragen door verschillende stromingen en bewegingen. Maar het ligt niet voor de hand dat men dus bereid was elkaar de kop in te slaan vanwege een meningsverschil.
Ik probeer een paar mogelijkheden, maar ik vind ze niet helemaal bevredigend, al zit er wel iets in:
1) Het geloof in Jezus is in wezen een intolerante godsdienst die maar één waarheid toestaat en mensen als vanzelf aanmoedigt om iedereen met andere opvattingen de kop in te slaan. Wat Jezus is, is voor mensen te belangrijk om te kunnen accepteren dat anderen er anders over denken.
2) Veel van de Jezusbewegingen waren erg sektarisch, wat wantrouwen tegen andersdenkenden in de hand werkte. Ze mochten bijvoorbeeld alleen met elkaar trouwen, alleen maar werken met mensen uit de eigen groep, stootten mensen uit hun gemeenschap die zich niet aan de regels en wetten hielden, en hadden een soort zorgplicht die alleen voor de eigen groep gold, niet voor anderen. Ze vonden zichzelf en hun gedragsregels verheven. Hierdoor ontstonden scherpe scheidslijnen tussen de sektes en de rest van de samenleving.
3) Er waren teveel gewelddadige groeperingen onder de Jezus-bewegingen, wat tot instabiliteit leidde. Er waren ook veel bewegingen die Jezus vereerden die helemaal niet gewelddadig waren, maar in het algemeen escaleerde het geweld zodanig dat het uiteindelijk de kop in werd gedrukt door alle afwijkende meningen te verbieden. De intolerantie ontstond dus door groepen raddraaiers, waar de hele samenleving onder te leiden had.
4) Het conflict is een al veel langer durend conflict tussen oost en west, dat in de discussie over de aard van Jezus een nieuwe vorm heeft gekregen. Justinianus heeft iedereen die de heilige drie-eenheid niet onderschreef uit het Romeinse Rijk verjaagd.
In deze periode vonden echter ook oorlogen plaats tussen het Byzantijnse Rijk en het Perzische Rijk, waarbij op een gegeven moment vooral Syrië de inzet werd. Jeruzalem werd door de Perzen veroverd, teruggewonnen door de Romeinen en vervolgens door Arabieren veroverd. De aard van Jezus speelde hierbij een absolute rol, bijvoorbeeld doordat het kruis als zijn symbool werd vernietigd. Maar tegelijk was het een strijd om de macht over de wereld, die misschien werd gesymboliseerd in de aard van Jezus. Deze aard werd dan misschien gepolariseerd door de aanvoerders van de Romeinen en hun tegenstanders, als aanleiding om een veroveringsoorlog te legitimeren.
Het is misschien interessant om je eens te verdiepen in de verschillende concilies en de oorlogen in deze periode om dit beter te kunnen begrijpen.
Punt 1 wordt vaak genoemd als oorzaak voor de intolerantie: het monotheisme zou wezenlijk intolerant zijn. Eerlijk gezegd vind ik deze optie het minst vanzelfsprekend, de drie andere opties zijn volgens mij makkelijker te ondersteunen met voorbeelden uit de geschiedenis.
