Mijn naam is Edward

[Edward Apcar]

Op het internet rondneuzend op zoek naar een forum waar ik mijn denkbeelden met betrekking tot het geloof met anderen kan delen en erover discussiëren, ontdekte ik deze webstek en ik denk dat dit een geschikte plek is.

Mijn naam is dus Edward.
Ik heb een veelkleurig religieuze achtergrond met aan een kant een Armeens Orthodoxe grootvader (in die traditie ben ik ook gedoopt) die lang en gelukkig (informeel) gehuwd was met een Javaanse moslima. Dat kon in die tijd, zeg tot en met het interbellum, en in dat land –Nederlands Indïe– nog zonder problemen.
Mijn andere grootouders waren een afstammeling van een Lutherse huurling van de toenmalige VOC en de achter-achterkleindochter van Hugenootse vluchtelingen.
Van hen heb ik alleen de veelkleurigheid van het geloof en hun verdraagzaamheid tegenover andersdenkenden meegekregen.
Mijn ouders noemden zichzelf Nederlands Hervormd maar ze ‘deden” er niets aan. Wel stuurden ze mij en mijn broertje naar een gereformeerde school in de grote stad, terwijl wij in een katholiek kerkdorp onder de rook ervan woonden.
Ik verkeerde dus in de vreemde situatie dat ik als Indisch jochie met een vaag en vormeloos godsbesef mij thuis staande moest zien te houden in een gelovig katholieke gemeenschap en op school flink geïndoctrineerd werd in de gereformeerde richting van het Nederlandse protestantisme. En terwijl ik mij op zondag thuis bezig hield met mijn eigen bezigheden, mijn lezen, mijn tekenen en mijn knutselen, gingen mijn klasgenootjes naar zondagschool en bijbelles en elke zondag –sommigen tweemaal– naar de kerk, en bereidden ze zich voor op hun geloofsbelijdenis en het lidmaatschap van hun kerk.
Mijn katholieke thuisvriendjes, intussen, waren misdienaartjes, gingen naar zondagschool, naar de mis en bijbelles en bereidden zich voor op hun heilige communie.

Ondanks, of misschien juist dankzij, dit intensieve contact met de vele kleuren van het geloof ben ik zelf nooit echt gelovig geweest. Ik vond de bijbelverhalen prachtig, maar ze deden me niks. Ik zong de psalmen en de gezangen braaf mee, maar ze raakten me niet. Ik maakte met mijn katholieke vriendjes ruzie over bijbelse helden als Simson/Samson, maar het bleef allemaal erg oppervlakkig.

Naarmate ik ouder werd ging ik steeds meer de invloeden zien van religie op de individuele mens en de samenleving en kwam ik steeds meer tot de conclusie dat die zeer negatief zijn, ondanks de zo vaak gehoorde ervaringen van hoop en troost of de stimulans die, naar men gelooft, ervan uitgaat om ‘goed’ te doen
Dit is mijn belangrijkste onderwerp. Ik moet nog even bekijken waar en hoe ik dat op dit forum naar buiten kan brengen.

[Els]

Hallo Edward, wat een spannende voorgeschiedenis. Bedankt voor je verhaal.
Ik geloof dat mijn voorouders allemaal ergens een katholieke achtergrond hadden, maar dat was ver voor mijn tijd, want zij waren al respectievelijk drie en vier generaties niet meer gelovig. Maar wij werden eigenlijk helemaal niet opgevoed met geloof, hooguit zongen wij alle kerstliedjes en bezochten we met vakantie kerken, en museums met religieuze kunst. Maar er werd nooit iets gezegd over god, dat hij niet bestond, of dat religieuzen gekke ideeën hadden.

Toch had ik al toen ik zes of zeven was een discussie met een religieuze buurvrouw, waartegen ik zei dat god niet bestond - nadat ik had gezegd dat sinterklaas niet bestond. De buurvrouw ging ertegenin, dus ik ging haar uitleggen dat dit niet kon. Ik hoor me nog zeggen: dat kan niet. Later zijn mijn moeder dat ik dit niet moest zeggen, want dat vond de buurvrouw niet leuk. Maar wel weet ik heel goed dat ik toen al besefte dat goden tot dezelfde fantasiewereld behoorde als kabouters.

Ik had op de openbare school een jaar godsdienstles gehad, een uur per week, en dat vond ik dodelijk saai. Ik zat bijna nooit met tegenzin in de klas, maar deze lessen vielen altijd over me heen als een verstikkende grauwe deken. Terwijl de dominee best een aardige vent was, maar ik kon niet tegen dat gekweel over Maria op een ezeltje en blabla, ik was al elf toen, en had geen behoefte meer aan het kinderlijk maken van de lessen.

En ooit was ik meegegaan met ons buurjongetje naar de zondagschool, toen was ik denk ik ook zes of zeven. Daar moesten we liedjes zingen, maar de liedjes die ik aandroeg - ik kende er heel veel - werden daar niet gezonden, zei de op zich hele lieve juf. En toen werden er liedjes gezongen waar ik heel depressief en verveeld van raakte, ik weet niet goed meer waarom, maar ik wilde daarna niet meer mee.

Ik herinner met zo goed dat je als kind zo goed helder kan denken en ziet wat er kan en wat er niet kan, maar dat je wordt gebombardeerd met beweringen van grote mensen die zeggen dat de wereld anders is dan wat je ziet. En omdat je toch vertrouwen hebt in de groten, ga je dan maar op een gegeven moment de werkelijkheid aanpassen aan wat de volwassenen zeggen, omdat ze steeds zeggen dat je het verkeerd ziet, of dat je eigenwijs bent en ze gaan om je lachen als iets geks aankaart. Gelukkig kon ik hieruit ontsnappen omdat het niet per se hoefde.

Uit jouw bijdrage kreeg ik het gevoel dat jij ook zoiets hebt ervaren.

[Edward Apcar]

Dag Els, Het heeft erg lang geduurd ,maar hierbij dan toch mijn reactie op jouw reactie.
Ik kan mij niet herinneren dat ik veel discussie had over religie. Niet met mijn klasgenootjes op de gereformeerde school, niet met mijn katholieke dorpsgenootjes, alleen over de naam van de sterkste man van de wereld, die volgens mijn gereformeerde schoolomgeving Simson heette en volgens mijn dorpsvriendjes Samson. Dat zij naar de mis gingen en communie deden en ik niet werd voor kennisgeving aangenomen.
Op school stond ik niet echt buiten de groep, maar ik hoorde er ook niet echt bij. Dat kwam volgens mij niet door het geloof, maar door het feit dat ik het enige ‘zwarte’ jongetje was tussen hele drommen vlasharige, kaaskoppige Haagse visserskinderen. Over het geloof werd onderling niet gepraat.
In de lessen natuurlijk wel, en heel intensief. Ik vond de bijbelverhalen spannend, ik hield me stil als er gebeden werd en ik bromde wat mee als er gezongen werd (Ik ben ontzettend onmuzikaal). Ik denk dat iedereen dacht dat ik ook gereformeerd was, maar omdat ik buiten de stad woonde naar een andere kerk ging.

Ik had twee vriendjes. Frits, de zoon van een in de oorlog gesneuvelde marine-officier (het was begin jaren 50, dus dat telde nog). Met hem kwam het geloof niet aan de orde. Mijn andere vriendje was Leen, de zoon van een groothandelaar in sanitair, niet de slimste van de klas.
Één keer mocht ik met hem mee, een weekje vakantie in een pension in Nunspeet. Uiteraard ging de hele familie direct de eerste de beste zondag naar de kerk. Dat was voor het eerst (en voor het laatst van mijn leven) dat ik een gereformeerde kerkdienst of wat voor soort kerkdienst dan ook meemaakte. Ik heb mij in heel mijn leven nooit zo stierlijk verveeld heb als die dag.
Het moet toen erg opgevallen zijn dat ik niet uit een gelovig nest kwam, want de volgende dag al werd ik weer naar huis gebracht en was de vriendschap over. Gek genoeg ben ik daar nooit rouwig om geweest. Ik heb, geloof ik, dat weekend voor het eerst duidelijk aan den lijve het knellende harnas van het geloof ervaren.

Veel later kwam ik tot het besef dat dit de eerste, maar niet de laatste keer was dat vriendschappen op het geloof stukliepen. Het schiet me nu te binnen dat ik op de hervormde kweekschool, waar ik mijn onderwijsbevoegdheid gehaald heb een min of meer blijvende vriendschap had met een jaargenoot. Die hield stand totdat hij, een paar jaar later ging proberen mij tot zijn geloof te bekeren. Toen dat niet lukte was de vriendschap heel snel over. Uiteindelijk zijn al mijn jeugdvriendschappen op het geloof stukgelopen. Niet omdat ik hun geloof bestreed of bekritiseerde (dat ben ik pas later gaan doen), maar omdat ik mij niet tot hun geloof liet overhalen.

Ik denk dat de veelkleurige vrijzinnigheid van mijn thuisomgeving mij beschermd heeft. En ook, hoe gek het ook klinkt, het feit dat ik altijd (ook in de Indische gemeenschap) op zijn best ergens aan de rand van de groep zat. Wat de anderen , zowel volwassenen als leeftijdgenoten verkondigden was zo tegenstrijdig dat ik wat zij zeiden maar voor kennisgeving aannam. Zo kon ik vrij gemakkelijk een behoorlijke dosis sceptticisme ontwikkelen en ook het vermogen om argumenten op hun waarde te beoordelen en zo een eigen mening te vormen. En op te groeien tot de rationele mens die ik nu ben, al ben ik ook nog steeds een eenling die zich niet sterk verbonden voelt met anderen. Alleen met mijn echtgenote. Mijn jeugdliefde en de liefde van mijn leven, met wie ik al (bijna) 60 jaar samen ben.
Vriendelijke groet

Edward